રિટેલ લોનમાં તેજી, પરંતુ વધતા EMI ડિફોલ્ટ ચિંતાનો વિષય ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રિટેલ લોનનો વ્યાપ ઝડપથી વધ્યો છે. ઘર ખરીદવું હોય, વાહન લેવું હોય, બાળકોના શિક્ષણનો ખર્ચ ઉઠાવવો હોય કે અચાનક નાણાકીય જરૂરિયાત પૂરી કરવી હોય, લોકો હવે પહેલા કરતા વધુ પ્રમાણમાં લોનનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. બેંકો અને નોન-બેન્કિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીઓ (NBFC) પણ સરળ પ્રક્રિયા અને ઝડપી મંજૂરી દ્વારા ગ્રાહકોને લોન આપી રહી છે. પરંતુ રિટેલ લોનના આ વધતા બજાર વચ્ચે એક ચિંતાજનક બાબત સામે આવી રહી છે. કેટલીક લોન કેટેગરીમાં EMI અને હપ્તાની ચુકવણીમાં વિલંબના કેસ વધી રહ્યા છે. CRIF High Markના તાજેતરના આંકડા મુજબ સપ્ટેમ્બર અંત સુધીમાં દેશનું કુલ રિટેલ લોન પોર્ટફોલિયો 18.8 ટકા વધીને 185.2 લાખ કરોડ રૂપિયા થયું છે. અગાઉના ત્રિમાસિકની સરખામણીએ તેમાં 4 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. આ દર્શાવે છે કે દેશમાં ક્રેડિટની માંગ મજબૂત છે અને લોકો વધુ પ્રમાણમાં ઉધાર લઈ રહ્યા છે. સોનાની લોનમાં સૌથી વધુ વૃદ્ધિ રિટેલ લોનની વિવિધ કેટેગરીમાં સોનાની લોન સૌથી ઝડપથી વધી રહી છે. એક વર્ષ દરમિયાન તેમાં 60.6 ટકાની વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. સિક્યોર્ડ બિઝનેસ લોનમાં 45.2 ટકા અને કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ લોનમાં 44.5 ટકાનો વધારો થયો છે. વ્યક્તિગત લોનમાં પણ 13.8 ટકાની વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે લોકો પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વધુ પ્રમાણમાં લોન લઈ રહ્યા છે. પરંતુ જ્યાં લોનની માંગ વધી રહી છે, ત્યાં ચુકવણી સંબંધિત પડકારો પણ જોવા મળી રહ્યા છે. ક્યાં વધી રહી છે બાકીદારી? સોનાની લોનમાં 31થી 90 દિવસ સુધી બાકી રહેલા હપ્તાઓનું પ્રમાણ 0.9 ટકાથી વધીને 1.3 ટકા થયું છે. જ્યારે 31થી 180 દિવસ સુધી બાકી રહેલી લોનનો હિસ્સો 1.3 ટકાથી વધીને 1.6 ટકા થયો છે. તે જ રીતે, કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ લોનમાં વિલંબિત હપ્તાના કેસો 1.8 ટકા સુધી પહોંચ્યા છે. વ્યક્તિગત લોનમાં આ આંકડો 2.4 ટકા થયો છે. ભલે આ આંકડા હજુ ખૂબ મોટા ન કહેવાય, પરંતુ તેમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો હોવો નાણાકીય ક્ષેત્ર માટે ચેતવણી સમાન છે. EMI ભરવામાં વિલંબ કેમ થાય છે? આજે મોટાભાગના પરિવારો અનેક પ્રકારના ખર્ચનો સામનો કરી રહ્યા છે. મોંઘવારી વધવાથી ઘરખર્ચ વધી રહ્યો છે. શિક્ષણ, આરોગ્ય અને જીવનશૈલી સંબંધિત ખર્ચ પણ સતત વધી રહ્યા છે. તેની સામે ઘણા લોકોની આવક એટલી ઝડપથી વધી રહી નથી. આ ઉપરાંત, સરળતાથી લોન ઉપલબ્ધ થવાને કારણે કેટલાક લોકો પોતાની ક્ષમતા કરતાં વધુ દેવું લઈ લે છે. એક સાથે ઘર લોન, વાહન લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ અને વ્યક્તિગત લોનના હપ્તા ભરવા મુશ્કેલ બનતા જાય છે. જ્યારે આવકમાં ઘટાડો થાય અથવા નોકરીમાં અનિશ્ચિતતા આવે ત્યારે EMI ચુકવવામાં સૌથી વધુ મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. ગ્રાહકો માટે શું જોખમ? EMI સમયસર નહીં ભરવાથી ગ્રાહકોનો ક્રેડિટ સ્કોર ખરાબ થઈ શકે છે. એકવાર ક્રેડિટ સ્કોર ઘટી જાય પછી ભવિષ્યમાં નવી લોન મેળવવી મુશ્કેલ બની શકે છે. ઘણી વખત બેંકો આવા ગ્રાહકોને વધુ વ્યાજદરે લોન આપે છે. વિલંબિત ચુકવણી પર દંડ અને વધારાનું વ્યાજ પણ ચૂકવવું પડે છે. લાંબા સમય સુધી હપ્તા ન ભરાય તો કાનૂની કાર્યવાહી અથવા રિકવરી પ્રક્રિયાનો સામનો કરવાનો વારો પણ આવી શકે છે. બેંકો માટે પણ પડકાર લોનની બાકીદારી વધે ત્યારે બેંકો અને NBFC માટે NPA (નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ)નું જોખમ વધે છે. ડિફોલ્ટ વધવાથી સંસ્થાઓની નફાકારકતા પર અસર થાય છે અને નવી લોન આપતી વખતે વધુ સાવચેતી રાખવી પડે છે. પરિણામે લોન મેળવવાના નિયમો વધુ કડક બની શકે છે. મુખ્ય મુદ્દા દેશનું રિટેલ લોન પોર્ટફોલિયો 18.8 ટકા વધીને 185.2 લાખ કરોડ રૂપિયા થયું. સોનાની લોનમાં સૌથી વધુ 60.6 ટકાની વૃદ્ધિ નોંધાઈ. સોનાની લોનમાં બાકી EMIનો દર 0.9 ટકાથી વધીને 1.3 ટકા થયો. 31થી 180 દિવસ બાકી રહેલી સોનાની લોનનો હિસ્સો 1.6 ટકા થયો. કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ લોનમાં વિલંબિત ચુકવણી 1.8 ટકા સુધી પહોંચી. વ્યક્તિગત લોનમાં બાકીદારીનો દર 2.4 ટકા થયો. ભારતમાં રિટેલ લોન બજાર મજબૂત ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે, પરંતુ વધતા ડિફોલ્ટના આ સંકેતોને અવગણવા જેવા નથી. ગ્રાહકોએ પોતાની આવક અને ચુકવણી ક્ષમતાને ધ્યાનમાં રાખીને જ લોન લેવી જોઈએ, જ્યારે બેંકો માટે જવાબદાર ધિરાણની નીતિ અપનાવવી જરૂરી બનશે. વૃદ્ધિ અને જોખમ વચ્ચેનું સંતુલન જાળવવામાં જ રિટેલ ક્રેડિટ ક્ષેત્રનું ભવિષ્ય સુરક્ષિત છે.
રિટેલ લોનમાં તેજી, પરંતુ વધતા EMI ડિફોલ્ટ ચિંતાનો વિષય ને Aapnu Amdavad પર દર્શાવવામાં આવ્યું છે — અમદાવાદનું ડિજિટલ ઘર, જ્યાં અમદાવાદીઓ બિઝનેસ અને શહેરમાં થઈ રહેલી દરેક વસ્તુ શોધે છે.